فتق هیاتال (hiatal hernia) یکی از مشکلات شایع دستگاه گوارش است که میتواند با علائمی مانند سوزش سر دل، رفلاکس اسید معده و احساس ناراحتی در قفسه سینه همراه باشد. بسیاری از افراد این نشانهها را با مشکلات گوارشی ساده اشتباه میگیرند و همین موضوع باعث تاخیر در تشخیص و درمان میشود از همین رو آشنایی با علائم، علتها و روشهای درمان این عارضه، نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت آن دارد. دکتر نادر خواجه شاهزانیان با بررسی دقیق وضعیت بیمار و انتخاب مناسبترین روش درمان به کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به فتق هیاتال کمک میکند.

علائم فتق هیاتال
شدت علائم فتق هیاتال در افراد مختلف یکسان نیست و شاید در بعضی از بیماران هیچ علامتی نداشته باشند. در مقابل، برخی افراد به دلیل رفلاکس مکرر یا بزرگ بودن فتق، علائم آزاردهندهای را تجربه میکنند.
- سوزش سر دل
- رفلاکس یا بازگشت اسید معده به مری
- احساس درد یا فشار در قفسه سینه
- دشواری یا درد هنگام بلع
- احساس پری یا نفخ بعد از غذا
- آروغ زدن مکرر
- طعم تلخ یا ترش در دهان
- تهوع در برخی افراد
- سرفه مزمن یا گرفتگی صدا به دلیل رفلاکس
- تشدید علائم هنگام دراز کشیدن یا خم شدن

علتهای ایجاد فتق هیاتال
فتق هیاتال زمانی ایجاد میشود که بخشی از معده از طریق سوراخ دیافراگم به سمت قفسه سینه حرکت کند که نتیجه آن ضعیف شدن عضلات دیافراگم یا افزایش فشار داخل شکم است یک یا چند عامل بهطور همزمان در ایجاد آن نقش داشته باشند.
افزایش سن
با افزایش سن، بافتهای نگهدارنده اطراف دیافراگم و مری بهتدریج خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهند و این تغییرات باعث میشود احتمال جابهجایی بخشی از معده به سمت قفسه سینه افزایش پیدا کند البته بالا رفتن سن بهتنهایی عامل ایجاد بیماری نیست و معمولاً با سایر عوامل همراه میشود.
افزایش فشار داخل شکم
فشار مداوم یا ناگهانی داخل شکم میتواند زمینه را برای ایجاد فتق هیاتال فراهم کند. اضافه وزن، یبوست مزمن، بلند کردن اجسام سنگین یا سرفههای طولانیمدت از جمله عواملی هستند که این فشار را افزایش میدهند که در صورت تداوم احتمال ضعیف شدن ناحیه دیافراگم بیشتر خواهد بود.
چاقی و اضافه وزن
وجود چربی اضافی در ناحیه شکم باعث وارد شدن فشار بیشتر به معده و دیافراگم میشود، این وضعیت احتمال حرکت معده به سمت بالا را افزایش میدهد و میتواند علائم رفلاکس را نیز تشدید کند. کاهش وزن در بسیاری از افراد به کنترل علائم و کاهش فشار وارد شده به دیافراگم کمک میکند.
بارداری
در دوران بارداری به دلیل رشد جنین، فشار داخل شکم افزایش پیدا میکند همچنین تغییرات هورمونی میتوانند بر عملکرد دریچه بین مری و معده تاثیر بگذارند به همین علت برخی از بانوان در این دوران علائم مرتبط با فتق هیاتال یا رفلاکس معده را تجربه میکنند که به طور معمول پس از زایمان بهبود مییابد.
عوامل مادرزادی یا آسیبهای دیافراگم
برخی افراد از بدو تولد دارای ضعف یا بزرگ بودن غیرطبیعی سوراخ دیافراگم هستند که همین موضوع احتمال ایجاد فتق هیاتال را افزایش میدهد همچنین ضربههای شدید یا برخی جراحیها ممکن است باعث آسیب به این ناحیه شوند. در چنین شرایطی پزشک با بررسی دقیق علت، مناسبترین روش درمان را پیشنهاد میکند.
بیشتر بخوانید: فتق نافی؛ علل، علائم و راههای درمان آن

روشهای تشخیص فتق هیاتال
تشخیص دقیق فتق هیاتال بر اساس علائم بیمار و انجام بررسیهای تخصصی انجام میشود البته روش تشخیصی به شدت علائم، سابقه پزشکی و نظر پزشک بستگی دارد.
آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی
آندوسکوپی یکی از رایجترین روشهای بررسی مری و معده است، در این روش پزشک با استفاده از یک لوله باریک مجهز به دوربین، وضعیت داخلی دستگاه گوارش را مشاهده میکند. این بررسی به تشخیص فتق هیاتال، التهاب مری، زخمها و سایر مشکلات گوارشی کمک میکند همچنین در صورت نیاز امکان نمونهبرداری نیز وجود دارد.
تصویربرداری بلع باریم
در این روش بیمار مایع حاوی باریم را مینوشد و سپس تصاویر رادیولوژی از مری و معده تهیه میشود. باریم باعث میشود شکل و موقعیت این اندامها بهوضوح دیده شود این آزمایش برای تشخیص نوع و اندازه فتق هیاتال کاربرد دارد و اطلاعات ارزشمندی در اختیار پزشک قرار میدهد.
مانومتری مری
مانومتری عملکرد عضلات مری و فشار دریچه بین مری و معده را اندازهگیری میکند و بیشتر زمانی انجام میشود که بیمار دچار اختلال بلع یا رفلاکس شدید باشد. نتایج آن به ارزیابی عملکرد مری و برنامهریزی برای درمان مناسب کمک میکند.
اندازهگیری PH مری
این آزمایش میزان اسیدی بودن مری را در طول شبانهروز بررسی میکند؛ اگر علائم بیمار ناشی از رفلاکس اسید باشد، این تست میتواند ارتباط آن با فتق هیاتال را مشخص کند و نتایج حاصل از آن در انتخاب روش درمانی موثر نقش مهمی دارند.
برای دریافت نوبت از دکتر نادر خواجه شاهزانیان بهترین جراح عمومی در قزوین با شماره مطب تماس بگیرید.
تفاوت فتق هیاتال با سایر بیماریهای گوارشی
بسیاری از علائم فتق هیاتال با بیماریهای دیگر دستگاه گوارش شباهت دارد و همین موضوع تشخیص را دشوار میکند. بررسی دقیق علائم و انجام آزمایشهای لازم به پزشک کمک میکند علت اصلی ناراحتی بیمار را مشخص کند.
| ویژگی | فتق هیاتال | رفلاکس معده | زخم معده | سوءهاضمه |
| علت اصلی | جابهجایی بخشی از معده | ضعف دریچه مری | آسیب مخاط معده | اختلال عملکرد گوارش |
| سوزش سر دل | شایع | بسیار شایع | گاهی | ممکن است |
| درد بعد از غذا | ممکن است | شایع | شایع | شایع |
| اختلال بلع | ممکن است وجود داشته باشد | گاهی | نادر | نادر |
| نیاز به تصویربرداری | در بسیاری از موارد | همیشه ضروری نیست | در برخی موارد | معمولا خیر |
| امکان نیاز به جراحی | در موارد خاص | به ندرت | در شرایط خاص | معمولا خیر |

روشهای درمان فتق هیاتال
انتخاب روش درمان به نوع فتق، شدت علائم و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد؛ در بسیاری از موارد ابتدا درمانهای غیرجراحی انجام میشود و تنها در صورت نیاز، جراحی بهعنوان گزینه درمانی مطرح خواهد شد.
اصلاح سبک زندگی
تغییر عادتهای روزمره میتواند نقش مهمی در کاهش علائم داشته باشد. کاهش وزن، مصرف وعدههای غذایی کوچکتر، پرهیز از دراز کشیدن بلافاصله بعد از غذا و محدود کردن غذاهای محرک از مهمترین توصیهها هستند. این اقدامات در کنار سایر روشهای درمانی انجام میشوند و به کنترل رفلاکس کمک میکنند.
درمان دارویی
داروهای کاهشدهنده اسید معده، آنتیاسیدها و برخی داروهای محافظ مخاط معده میتوانند علائم بیمار را کاهش دهند؛ مصرف این داروها باید مطابق نظر پزشک انجام شود البته نوع دارو و مدت درمان با توجه به شرایط هر فرد متفاوت خواهد بود.
جراحی فتق هیاتال
اگر علائم با درمانهای محافظهکارانه کنترل نشود یا فتق بزرگ باشد جراحی توصیه میشود که مهمترین هدف آن بازگرداندن معده به محل طبیعی و ترمیم ناحیه دیافراگم است. توجه داشته باشید که امروزه بسیاری از این جراحیها به روش کمتهاجمی انجام میشوند و دوره نقاهت کوتاهتری دارند.
بیشتر بخوانید: عمل جراحی فتق
سوالات متداول درمورد فتق هیاتال
خیر- بسیاری از بیماران با اصلاح سبک زندگی و درمان دارویی علائم خود را کنترل میکنند و تنها در موارد خاص جراحی توصیه میشود.
خیر- این عارضه بدون درمان از بین نمیرود اما در بسیاری از افراد میتوان علائم آن را بهخوبی کنترل کرد.
بله- یکی از شایعترین مشکلات مرتبط با فتق هیاتال، افزایش احتمال رفلاکس اسید معده به مری است.
بله- پرهیز از غذاهای چرب، تند و حجیم و همچنین مصرف وعدههای غذایی کوچکتر میتواند به کاهش علائم کمک کند.
در نهایت…
فتق هیاتال از بیماریهای قابل مدیریت دستگاه گوارش است که در صورت تشخیص بهموقع میتوان علائم آن را با روشهای مناسب کنترل کرد پس شناخت عوامل ایجادکننده، توجه به علائم هشداردهنده و انتخاب درمان متناسب با شرایط هر بیمار، از بروز عوارض احتمالی جلوگیری میکند. در صورتی که علائم رفلاکس یا ناراحتیهای مداوم گوارشی را تجربه میکنید، مراجعه به پزشک اهمیت زیادی دارد. دکتر نادر خواجه شاهزانیان با بررسی دقیق وضعیت بیمار و انتخاب مناسبترین روش درمان میتواند در تشخیص صحیح و مدیریت این بیماری نقش موثری داشته باشد.