فتقهای برشی یا انسزیونال ممکن است ماهها یا حتی سالها پس از جراحی شکم، به شکل برجستگی در محل برش قبلی ظاهر شوند. آیا هر برآمدگی کنار جای بخیه نشانه فتق است و به جراحی نیاز دارد؟ این عارضه زمانی ایجاد میشود که بخشی از بافت یا روده از ناحیه ضعیفشده دیواره شکم بیرون بزند و گاهی با درد، احساس فشار یا بزرگترشدن هنگام سرفه همراه باشد. معاینه توسط دکتر نادر خوجه شاهزانیان میتواند به تشخیص علت برجستگی و انتخاب روش مناسب درمان کمک کند. آشنایی با علائم هشدار، علتها و روشهای درمان نیز مانع از نادیدهگرفتن این مشکل خواهد شد.

فتق برشی چیست؟
فتق برشی یا انسزیونال نوعی فتق است که در محل برش جراحی قبلی ایجاد میشود. این عارضه زمانی رخ میدهد که عضلات و بافتهای دیواره شکم در محل بخیه ضعیف شوند و بخشی از چربی یا روده از آن ناحیه بیرون بزند. فتق ممکن است به شکل برجستگی در کنار جای زخم دیده شود و هنگام سرفه، ایستادن یا زورزدن بیشتر نمایان شود. اندازه و شدت علائم آن در افراد مختلف متفاوت است و برای تشخیص دقیق باید توسط پزشک معاینه شود.
علائم فتق انسزیونال
علائم فتق انسزیونال با توجه به اندازه فتق و محل آن متفاوت است و بعضی فتقهای کوچک در ابتدا نشانه مشخصی ندارند. برجستگی نزدیک جای جراحی شایعترین علامت است و ممکن است هنگام ایستادن، سرفهکردن یا زورزدن بیشتر دیده شود.
- تهوع و استفراغ
- تب
- سوزش یا درد در نزدیکی فتق
- درد و ناراحتی شکمی ، به ویژه در اطراف فتق
- ضربان قلب سریعتر از حد معمول
- یبوست
- اسهال
- مدفوع باریک
برای دریافت مشاوره با دکتر نادر خواجه شاهزانیان بهترین جراح عمومی در قزوین فرم زیر را پر کنید.
علل فتق برشی یا انسزیونال
فتق برشی زمانی ایجاد میشود که محل برش جراحی بهطور کامل استحکام خود را به دست نیاورد و بخشی از دیواره شکم ضعیف باقی بماند. عوامل مختلفی میتوانند روند ترمیم زخم را مختل کنند یا فشار واردشده به این ناحیه را افزایش دهند.
عفونت محل جراحی
عفونت زخم یکی از مهمترین عوامل ایجاد فتق برشی است، زیرا روند ترمیم لایههای شکم را مختل میکند. در این شرایط، بافت اطراف محل بخیه ضعیفتر میشود و استحکام لازم را به دست نمیآورد. این ضعف میتواند زمینه بیرونزدگی بافت یا روده را در ماهها یا سالهای بعد فراهم کند.
اضافهوزن و چاقی
وزن بالا فشار مداومی به عضلات و بافتهای دیواره شکم وارد میکند. همچنین وجود بافت چربی بیشتر ممکن است ترمیم محل جراحی را دشوارتر کند و احتمال بروز مشکلات زخم را افزایش دهد. به همین دلیل، افراد دارای اضافهوزن بیشتر در معرض فتق انسزیونال قرار دارند.
افزایش فشار داخل شکم
سرفه مزمن، یبوست و زورزدن هنگام دفع میتوانند فشار داخل شکم را افزایش دهند. بلندکردن اجسام سنگین یا شروع زودهنگام فعالیتهای پرفشار بعد از عمل نیز به محل برش فشار وارد میکند. اگر زخم هنوز به اندازه کافی ترمیم نشده باشد، این فشار ممکن است موجب بازشدن لایههای داخلی و ایجاد فتق شود.
اختلال در روند ترمیم زخم
مصرف سیگار، دیابت کنترلنشده و تغذیه نامناسب میتوانند سرعت و کیفیت ترمیم بافت را کاهش دهند. در این شرایط، محل برش دیرتر به استحکام کافی میرسد و در برابر فشار آسیبپذیرتر باقی میماند. کنترل بیماریهای زمینهای و رعایت توصیههای پزشک میتواند احتمال بروز این مشکل را کاهش دهد.

فتق برشی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص فتق برشی معمولا با بررسی سوابق جراحی و معاینه محل برجستگی آغاز میشود. در مواردی که فتق کوچک، عمیق یا پیچیده باشد، پزشک ممکن است برای تعیین اندازه و محتویات آن از روشهای تصویربرداری کمک بگیرد.
- بررسی سوابق پزشکی برای مشخصشدن نوع و زمان جراحی قبلی، شروع علائم و سابقه عفونت زخم انجام میشود.
- معاینه فیزیکی در حالت ایستاده و خوابیده به پزشک کمک میکند محل و اندازه برجستگی را بررسی کند. ممکن است از بیمار خواسته شود سرفه کند یا به شکم فشار بیاورد.
- سونوگرافی شکم برای مشاهده نقص دیواره شکم و محتویات فتق به کار میرود و میتواند در بررسی فتقهای کوچک یا سطحی مفید باشد.
- سیتیاسکن تصویر دقیقتری از اندازه فتق، محل درگیری و ارتباط آن با رودهها و بافتهای اطراف ارائه میدهد و در برنامهریزی درمان کاربرد دارد.
- امآرآی در شرایط خاص و زمانی که اطلاعات بیشتری از بافتهای نرم لازم باشد مورد استفاده قرار میگیرد و برای همه بیماران ضروری نیست.
فتق برشی چگونه درمان میشود؟
روش درمان فتق برشی بر اساس اندازه و محل فتق، شدت علائم، سابقه جراحی و وضعیت عمومی بیمار انتخاب میشود. فتقهای کوچک و بدون علامت ممکن است با نظر پزشک تحت پیگیری قرار گیرند، اما ترمیم قطعی فتق معمولاً با جراحی انجام میشود.
ترمیم فتق برشی با جراحی باز
در جراحی باز، پزشک برشی در نزدیکی محل فتق ایجاد میکند و بافت یا روده بیرونزده را به داخل شکم بازمیگرداند. سپس قسمت ضعیف دیواره شکم با بخیه ترمیم میشود و در بسیاری از موارد برای تقویت آن از مش جراحی استفاده خواهد شد. این روش ممکن است برای فتقهای بزرگ، پیچیده یا عودکرده مناسب باشد.
ترمیم فتق برشی با لاپاراسکوپی
در روش لاپاراسکوپی، چند برش کوچک روی شکم ایجاد میشود و دوربین باریکی از طریق یکی از آنها وارد بدن خواهد شد. جراح تصاویر داخل شکم را روی مانیتور مشاهده میکند و با ابزارهای مخصوص، محتویات فتق را به جای اصلی بازمیگرداند. سپس محل ضعف دیواره شکم با بخیه یا مش جراحی ترمیم میشود. انتخاب این روش به اندازه فتق، وجود چسبندگی و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.
نکات مهم مراقبتی بعد از فتق برشی یا انسزیونال
رعایت مراقبتهای پس از جراحی فتق به ترمیم بهتر زخم و کاهش احتمال عفونت یا عود فتق کمک میکند. زمان بازگشت به فعالیتهای روزانه برای هر بیمار متفاوت است و باید بر اساس نوع جراحی و دستور پزشک تعیین شود.
- محل جراحی را طبق دستور پزشک تمیز و خشک نگه دارید و از دستکاری پانسمان یا بخیهها خودداری کنید.
- داروهای مسکن، آنتیبیوتیک یا سایر داروهای تجویزشده را در زمان تعیینشده مصرف کنید و مقدار آنها را خودسرانه تغییر ندهید.
- پیادهروی سبک را با نظر پزشک آغاز کنید تا گردش خون بهتر شود و خطر لختهشدن خون کاهش پیدا کند.
- از بلندکردن اجسام سنگین و انجام فعالیتهایی که به شکم فشار وارد میکنند تا زمان تأیید جراح پرهیز کنید.
- هنگام سرفه یا عطسه، با قرار دادن یک بالش کوچک روی شکم از محل جراحی حمایت کنید و فشار ناگهانی را کاهش دهید.
- آب کافی بنوشید و غذاهای حاوی فیبر مصرف کنید تا از یبوست و زورزدن هنگام دفع جلوگیری شود.
- از مصرف سیگار و محصولات حاوی نیکوتین خودداری کنید، زیرا میتوانند روند ترمیم زخم را مختل کنند.
- در زمان تعیینشده برای بررسی زخم و روند بهبودی به پزشک مراجعه کنید.
- تب، قرمزی رو به افزایش، ترشح زخم، درد شدید، استفراغ یا تورم ناگهانی را سریعاً به پزشک اطلاع دهید.
در انتها…
فتق برشی ممکن است مدتی پس از جراحی شکم و به دلیل ضعف محل برش ایجاد شود. شناخت برجستگی، درد و سایر علائم این عارضه به تشخیص زودتر و پیشگیری از عوارض کمک میکند. روش درمان با توجه به اندازه فتق، شدت نشانهها و شرایط عمومی بیمار انتخاب میشود. معاینه توسط دکتر نادر خواجه شاهزانیان میتواند به بررسی دقیق وضعیت و انتخاب مسیر درمانی مناسب کمک کند. رعایت مراقبتهای بعد از جراحی نیز در ترمیم بهتر زخم و کاهش احتمال عود اهمیت دارد.