فتق نوزادان Hernia in children یکی از مشکلاتی است که از همان روزهای ابتدایی تولد یا در ماه‌های نخست زندگی بروز می‌کند و معمولا به صورت برآمدگی در ناحیه کشاله ران یا ناف دیده می‌شود پس تشخیص به‌موقع این عارضه نقش مهمی در پیشگیری از عوارض احتمالی و انتخاب بهترین زمان درمان دارد از همین رو والدین با شناخت علائم فتق نوزادان می‌توانند سریع برای بررسی وضعیت فرزند خود اقدام کنند. دکتر نادر خواجه شاهزانیان با بررسی دقیق شرایط نوزاد، مناسب‌ترین روش درمانی را بر اساس نوع و شدت فتق پیشنهاد می‌دهد تا سلامت کودک با کمترین خطر و بهترین نتیجه حفظ شود.
علت ایجاد شدن فتق در نوزادان
بخش بزرگی از فتق‌های دوران نوزادی منشأ مادرزادی دارند؛ به این معنا که مسیرهای طبیعی دیواره شکم یا کشاله ران پیش از تولد کامل بسته نشده‌اند. گریه یا زور زدن فتق ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند برآمدگیِ فتق موجود را آشکارتر کند. نوع فتق، محل آن و وضعیت عمومی کودک در انتخاب زمان پیگیری نقش دارد.
بسته نشدن کامل مسیرهای جنینی
در روند رشد جنین، مسیرهایی در ناحیه ناف و کشاله ران باید پس از عبور ساختارهای طبیعی بدن بسته شوند. باقی ماندن این مسیر، فرصت خروج چربی یا حلقه‌ای از روده را فراهم می‌کند. این وضعیت تقصیر مراقبت والدین نیست و اغلب از بدو تولد وجود دارد.
تولد نارس
در نوزاد نارس، تکامل دیواره شکم و بسته شدن مسیرهای جنینی فرصت کمتری داشته است. به همین دلیل، فتق کشاله ران و فتق ناف در این گروه بیشتر دیده می‌شود. معاینه‌های دوره‌ای نوزاد نارس باید شامل بررسی کشاله ران، کیسه بیضه و ناف باشد.
سابقه خانوادگی
سابقه فتق در اعضای نزدیک خانواده گاهی با احتمال بیشتر این مشکل همراه است. عوامل ارثی می‌توانند بر استحکام بافت همبند و رشد دیواره شکم اثر بگذارند. این سابقه به‌تنهایی تشخیص‌دهنده نیست، اما بهتر است هنگام ویزیت به پزشک گفته شود.
افزایش فشار داخل شکم
گریه طولانی، سرفه، نفخ یا زور زدن هنگام دفع، فشار داخل شکم را بالا می‌برد و برجستگی فتق را پررنگ‌تر می‌کند. این عوامل علت اصلی فتق نیستند. بنابراین بستن محکم شکم، گذاشتن سکه روی ناف یا استفاده از چسب، درمان محسوب نمی‌شود و حتی می‌تواند پوست نوزاد را آسیب بزند.
بیماری‌های مادرزادی
برخی اختلالات مادرزادی یا بیماری‌های مرتبط با ضعف بافت همبند، احتمال فتق را افزایش می‌دهند. اگر نوزاد همزمان مشکلات رشد، بیماری قلبی، شکمی یا سابقه بستری در بخش مراقبت ویژه داشته باشد، زمان و شیوه درمان باید با ارزیابی دقیق تیم درمان تعیین شود.
فتق ناف در نوزادان چگونه شکل می‌گیرد؟
فتق ناف زمانی ایجاد می‌شود که پس از تولد، سوراخ کوچکی که بند ناف از طریق آن وارد شکم جنین می‌شد، به‌طور کامل بسته نشود. در نتیجه، بخشی از روده یا بافت چربی از این ناحیه به سمت بیرون برجسته می‌شود و برآمدگی کوچکی در اطراف ناف به وجود می‌آید که در زمان گریه، سرفه یا زور زدن نوزاد بیشتر دیده می‌شود.
در بیشتر نوزادان، عضلات دیواره شکم با رشد کودک به‌تدریج تقویت شده و سوراخ ناف تا سن ۳ تا ۵ سالگی به‌صورت طبیعی بسته می‌شود به همین دلیل، بسیاری از موارد فتق ناف بدون نیاز به جراحی بهبود می‌یابند. با این حال، اگر فتق بزرگ باشد، پس از این سن همچنان باقی بماند یا با علائمی مانند درد، تغییر رنگ یا سفت شدن برآمدگی همراه شود، لازم است کودک توسط پزشک متخصص معاینه و درمان شود.
نکته: ظاهر ناف به‌تنهایی شدت فتق را نشان نمی‌دهد در واقع اندازه دهانه زیر پوست، روند کوچک شدن آن و امکان برگشت‌پذیری برجستگی، معیارهای مهم‌تری برای تصمیم‌گیری هستند.
علائم فتق در نوزادان و کودکان
ایجاد برآمدگی در ناحیه کشاله ران یا اطراف ناف است که در زمان گریه، سرفه یا زور زدن بیشتر دیده می‌شود اما در هنگام استراحت یا خواب کوچک‌تر شود. از جمله علائم و نشانه‌های آن عبارتند از:
- بزرگ‌تر شدن برآمدگی هنگام گریه یا فعالیت
- بی‌قراری و گریه غیرعادی
- درد یا حساسیت در محل فتق
- سفت شدن، قرمز یا کبود شدن برآمدگی
- استفراغ، بی‌اشتهایی یا بی‌حالی
تفاوت علائم فتق ناف با فتق کشاله ران
اگرچه فتق ناف و فتق کشاله ران هر دو با ایجاد برآمدگی در بدن کودک شناخته می‌شوند، اما محل بروز، علائم و احتمال ایجاد عوارض در آن‌ها با یکدیگر تفاوت دارد. آشنایی با این تفاوت‌ها به والدین کمک می‌کند تا در صورت مشاهده علائم، سریع‌تر برای تشخیص و درمان مناسب اقدام کنند.
| ویژگی | فتق ناف | فتق کشاله ران |
| زمان نمایان شدن برآمدگی | هنگام گریه، سرفه یا زور زدن برجسته‌تر می‌شود و در حالت استراحت کاهش می‌یابد. | هنگام گریه، فعالیت یا ایستادن بیشتر نمایان می‌شود و ممکن است در حالت خواب کمتر دیده شود. |
| احتمال بهبود خودبه‌خود | در بسیاری از نوزادان تا سن ۳ تا ۵ سالگی بدون درمان بسته می‌شود. | به طور معمول خودبه‌خود بهبود پیدا نمی‌کند و اغلب به جراحی نیاز دارد. |
| شدت درد | اغلب بدون درد است و تنها به صورت یک برآمدگی مشاهده می‌شود. | با درد، بی‌قراری یا حساسیت در محل فتق همراه باشد، به‌ویژه اگر فتق گیر افتاده باشد. |
| احتمال گیر افتادن فتق | احتمال گیر افتادن روده کمتر است. | خطر گیر افتادن فتق و اختلال در خون‌رسانی به روده بیشتر بوده و نیاز به درمان فوری دارد. |
| نیاز به جراحی | فقط در صورت بزرگ بودن، باقی ماندن پس از چند سال یا ایجاد عارضه جراحی انجام می‌شود. | در بیشتر موارد پس از تشخیص، جراحی به‌عنوان درمان اصلی توصیه می‌شود. |
بیشتر بخوانید: فتق دیافراگم در نوزادان
روشهای درمان فتق در کودکان
انتخاب روش درمان فتق در کودکان به نوع فتق، سن کودک، شدت علائم و احتمال بروز عوارض بستگی دارد که پزشک پس از معاینه و بررسی وضعیت کودک، مناسب‌ترین روش درمانی را انتخاب می‌کند تا از پیشرفت بیماری و ایجاد مشکلات جدی جلوگیری شود.
جراحی باز فتق
جراحی فتق یکی از رایج‌ترین روشهای درمان فتق در کودکان است. در این روش، جراح با ایجاد یک برش کوچک روی محل فتق، بافت بیرون‌زده را به داخل شکم بازمی‌گرداند و مسیر ایجاد فتق را ترمیم می‌کند. این عمل با بیهوشی عمومی انجام می‌شود و بیشتر کودکان در همان روز یا روز بعد از بیمارستان مرخص می‌شوند.
جراحی لاپاراسکوپی فتق
در جراحی لاپاراسکوپی، ترمیم فتق از طریق چند برش بسیار کوچک و با استفاده از دوربین مخصوص انجام می‌شود که باعث کاهش آسیب به بافت‌های اطراف، درد کمتر پس از عمل و بهبود سریع بیمار را به همراه دارد همچنین در برخی موارد امکان بررسی همزمان سمت مقابل برای تشخیص فتق پنهان نیز وجود دارد.
تحت نظر گرفتن فتق ناف
در بسیاری از نوزادان، فتق ناف تا سن ۳ تا ۵ سالگی بدون نیاز به جراحی به‌طور خودبه‌خود بسته می‌شود به همین دلیل، اگر فتق کوچک باشد و علائم خطر نداشته باشد، پزشک تنها وضعیت کودک را به‌صورت دوره‌ای بررسی می‌کند. در صورت باقی ماندن فتق یا بزرگ شدن آن، جراحی توصیه خواهد شد.
جراحی اورژانسی در فتق گیر افتاده
اگر فتق گیر بیفتد و امکان بازگشت آن به داخل شکم وجود نداشته باشد، کودک به جراحی اورژانسی نیاز خواهد داشت. در این شرایط ممکن است خون‌رسانی به روده مختل شود و خطر آسیب به بافت‌های داخلی افزایش پیدا کند. اقدام سریع برای درمان، از بروز عوارض جدی و آسیب دائمی به روده جلوگیری می‌کند.
برای دریافت نوبت از دکتر نادر خواجه شاهزانیان بهترین جراح عمومی در قزوین باشماره مطب تماس بگیرید.
چه زمانی برای فتق نوزادان باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هرگونه برآمدگی غیرطبیعی در ناحیه ناف یا کشاله ران نوزاد، بهتر است کودک در اولین فرصت توسط پزشک یا جراح اطفال معاینه شود چرا که تشخیص زودهنگام فتق از بروز عوارض احتمالی جلوگیری کرده و امکان انتخاب بهترین روش درمان را فراهم می‌کند.
- باقی ماندن برآمدگی و از بین نرفتن آن حتی زمانی که کودک آرام است یا خوابیده است.
- درد شدید، بی‌قراری یا گریه مداوم که با آرام کردن کودک برطرف نمی‌شود.
- قرمز، بنفش یا کبود شدن محل فتق که می‌تواند نشانه گیر افتادن فتق باشد.
- سفت شدن برآمدگی و عدم امکان بازگشت آن به داخل شکم که نیاز به بررسی اورژانسی دارد.
- استفراغ، بی‌اشتهایی یا نفخ شکم همراه با وجود فتق که احتمال دارد نشان‌دهنده انسداد روده باشد.
- تب یا بی‌حالی شدید کودک در کنار علائم فتق که باید بدون تاخیر توسط پزشک ارزیابی شود.
سوالات متداول درباره فتق در نوزادان
خیر- گریه علت اصلی فتق نیست، اما فشار داخل شکم را بالا می‌برد و برآمدگی ناشی از فتق موجود را نمایان‌تر می‌کند. اگر توده فقط هنگام گریه دیده می‌شود نیز بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
زمان شروع تغذیه پس از عمل به سن کودک، نوع بیهوشی و نظر تیم درمان بستگی دارد. والدین باید دقیقا دستورات پزشک را اجرا کنند و در صورت استفراغ مکرر یا بی‌حالی، با پزشک تماس بگیرند.
خیر- بسیاری از فتق‌های ناف با رشد کودک بسته می‌شوند. جراحی زمانی مطرح می‌شود که فتق باقی بماند، بزرگ باشد، درد یا عارضه ایجاد کند یا پزشک در معاینه آن را ضروری بداند.
بله- فتق کشاله ران در دختران می‌تواند به شکل برجستگی در کشاله ران یا لب بزرگ تناسلی دیده شود. هر تورم یک‌طرفه یا ماندگار در این ناحیه باید برای تشخیص دقیق معاینه شود.
در نهایت…
فتق در نوزادان اغلب با یک برآمدگی در ناف یا کشاله ران شناخته می‌شود، اما شیوه برخورد با این دو نوع یکسان نیست. فتق ناف در بسیاری از کودکان با پیگیری بسته می‌شود، در حالی که فتق کشاله ران نیازمند ارزیابی جراحی است. توده دردناک، سفت، تغییررنگ‌داده یا همراه استفراغ، وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود. پس اگر برآمدگی در ناف یا کشاله ران کودک دیده‌اید، برای اطلاعات بیشتر و معاینه با پزشک مشورت کنید.
سلام اقای دکتر دخترم دوسال سه ماهشه فتق ناف دخترم ازبدو تولد داره و دخترم رفلاکس والرژی داره در وقتهای عادی نافشو دست نیزنم وفشار هم میدم مشکلی نداره از نظر درد.. ولی وقتهایی که الرژیش عودداره دچار استفراغ میشه نمیزاره ب نافش دست میزنیم ودرد داره بنظرتون لازمه عمل بشه.. و نافش 3 سانت بیرون اومده… بنظرتون لازمه عمل کنه یا خودش خوب میشه
سلام داکتر عزیز خسته نباشید من پسرم ۴۵ روزش است فتق شده حالی باید جراحی یا که کدام درمان دیگر هم دارد
سلام صبح بخیر دخترم از نوزادی سمت معده فتق ب اندازه 6میلیمتری است الان یک سال و نیم است آیااین مورد ک دارد باید جراحی بشود واکه از نظر شما ک جراحی بشود هزینش چقدر است ممنون ک راهنمایی میکنید دارویی دارد ک بادارو رفع شود یا باید جراحی بشه
سلام من دخترم ۴ماهشه و فتق در نزدیکی واژن کاهی اوقات برجسته میشه و باد میکنه خودش خوب میشه یا باید ببریمش متخصص
سلام من ی دختر ۴ماهه دارم که در ناحیه واژن علایم فتق داره هرزگاهی باد میکنه و هرچند روز یکبار میبینم که کودکم بی تابی میکنه آیا حتما باید عمل بشه و هزینش بدون بیمه چقدر میشه
سلام ما یک نوزاد دختر ۸ ماهه داریم که در ناحیه دور کشاله ران سمت راست یک برآمدگی وجود دارد که پای سمت چپ این برآمدگی را ندارد میشه راهنمایی بفرمائید علت چیست
سلام
بدون معاینه امکان تشخیص وجود ندارد