سنگ کلیه زمانی ایجاد میشود که برخی مواد موجود در ادرار در کلیه تجمع پیدا کرده و به شکل بلورهای سخت درمیآیند؛ گاهی این سنگها بدون علامت باقی میمانند اما در صورت حرکت به سمت حالب، درد شدیدی ایجاد میکنند پس تشخیص بهموقع میتواند از انسداد مسیر ادرار و آسیب به کلیه جلوگیری کند و انتخاب روش درمان را نیز آسانتر سازد. دکتر نادر خواجه شاهزانیان با بررسی علائم، آزمایشها و نتایج تصویربرداری، شرایط بیمار را برای انتخاب مسیر مناسب درمان ارزیابی میکنند. آگاهی از علائم، علت ایجاد و روشهای درمان سنگ کلیه به شما کمک میکند در زمان مناسب برای بررسی پزشکی اقدام کنید.
سنگ کلیه چه علائمی دارد؟
علائم سنگ کلیه به اندازه، محل قرارگیری و میزان انسداد مسیر ادرار بستگی دارد. برخی سنگها هیچ علامتی ایجاد نمیکند، اما حرکت سنگ در حالب میتواند با درد شدید و علائم ادراری همراه شود.
- درد شدید در پهلو یا پشت که گاهی به پایین شکم و کشاله ران انتشار پیدا میکند.
- دردهایی که شدت آنها تغییر میکند و به صورت موجی بروز پیدا میکنند.
- سوزش یا درد هنگام ادرار کردن
- افزایش دفعات یا احساس فوریت برای دفع ادرار
- مشاهده خون در ادرار یا تغییر رنگ آن
- تهوع و استفراغ، بهخصوص هنگام شدت گرفتن درد
- کدر یا بدبو شدن ادرار در برخی موارد
- تب و لرز در صورت همراه شدن سنگ با عفونت ادراری
نکته: تب، لرز، درد شدید مداوم یا کاهش قابل توجه دفع ادرار در فردی که احتمال سنگ کلیه دارد پس نیازمند ارزیابی پزشکی سریع است.
سنگ کلیه چند نوع دارد؟
سنگهای کلیه بر اساس ترکیبات شیمیایی تشکیلدهنده آنها به چند گروه تقسیم میشوند از همین رو شناخت نوع سنگ اهمیت دارد زیرا ترکیب سنگ میتواند با عوامل زمینهای و احتمال عود آن ارتباط داشته باشد.
سنگهای کلسیمی
سنگهای کلسیمی از شایعترین انواع سنگ کلیه هستند و بیشتر به شکل اگزالات کلسیم یا فسفات کلسیم دیده میشوند. افزایش غلظت برخی مواد در ادرار، کمآبی بدن و بعضی عوامل تغذیهای در شکلگیری آنها نقش دارند. سابقه خانوادگی و برخی بیماریهای زمینهای نیز میتوانند احتمال تشکیل این سنگها را افزایش دهند.
سنگهای اسید اوریکی
سنگهای اسید اوریکی زمانی تشکیل میشوند که میزان اسید اوریک در ادرار افزایش پیدا کند یا ادرار بیش از حد اسیدی باشد. مصرف زیاد برخی مواد غذایی، اضافهوزن و بعضی اختلالات متابولیک میتواند با افزایش خطر تشکیل این نوع سنگ ارتباط داشته باشند. این سنگها برخلاف بسیاری از سنگهای کلسیمی در برخی شرایط قابلیت حل شدن با درمان دارویی را دارند و انتخاب درمان هم به اندازه و محل سنگ و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.
سنگهای استروویتی
سنگهای استروویتی در ارتباط با برخی عفونتهای دستگاه ادراری ایجاد میشوند و نسبتا هم سریع رشد میکنند، در مواردی هم بخش قابل توجهی از فضای داخلی کلیه را درگیر خواهد کرد به همین دلیل درمان عفونت زمینهای برای جلوگیری از ادامه تشکیل سنگ اهمیت دارد.
سنگهای سیستینی
سنگهای سیستینی در اثر یک اختلال ارثی ایجاد میشوند که باعث افزایش دفع مادهای به نام سیستین در ادرار میشود. این نوع سنگ نسبت به سنگهای کلسیمی شیوع بسیار کمتری دارد و از سنین پایینتر خود را نشان میدهد پس افرادی که سابقه تشکیل این سنگها دارند، برای کاهش احتمال عود به پیگیری و مراقبت طولانیمدت نیاز دارند همچنین افزایش مصرف مایعات و درمانهای اختصاصی بر اساس نظر پزشک، در کنترل این وضعیت اهمیت دارد.
ویدیو زیر را که در مورد انواع شکل سنگ کلیه مشاهده کنید.
انواع شکل سنگ کلیه
علت ایجاد سنگ کلیه
تشکیل سنگ کلیه به یک عامل واحد محدود نمیشود و ترکیبی از کمآبی، افزایش غلظت برخی مواد در ادرار، عوامل غذایی و شرایط زمینهای در آن نقش دارند پس شناسایی علت تشکیل سنگ اهمیت زیادی دارد، زیرا اصلاح عوامل قابل کنترل میتواند در کاهش احتمال تشکیل مجدد سنگ موثر باشد.
کمبود مصرف مایعات
مصرف ناکافی آب باعث کاهش حجم ادرار و افزایش غلظت مواد معدنی موجود در آن میشود. در این شرایط، مواد تشکیلدهنده سنگ فرصت بیشتری برای تجمع و تشکیل بلور پیدا میکنند. تعریق زیاد، فعالیت بدنی شدید یا قرار گرفتن طولانیمدت در هوای گرم نیز نیاز بدن به مایعات را افزایش میدهد به همین دلیل تامین مایعات کافی یکی از اصول مهم پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه محسوب میشود.
الگوی غذایی نامناسب
مصرف زیاد نمک میتواند دفع کلسیم از طریق ادرار را افزایش دهد و در برخی افراد احتمال تشکیل سنگ را بیشتر کند پس رژیم غذایی بسیار پرپروتئین حیوانی نیز میتواند بر ترکیب ادرار و میزان اسید اوریک تأثیر بگذارد توجه داشته باشید که نوع رژیم غذایی باید متناسب با نوع سنگ و شرایط فرد تنظیم شود.
سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی
برخی افراد به دلیل عوامل ژنتیکی آمادگی بیشتری برای تشکیل سنگ کلیه دارند. سابقه سنگ کلیه در اعضای خانواده میتواند احتمال ابتلا را افزایش دهد، بهخصوص اگر سنگها در سنین پایین یا به شکل مکرر ایجاد شده باشند. برخی اختلالات ارثی نیز مستقیما با تشکیل انواع خاصی از سنگها ارتباط دارند در این شرایط بررسی دقیقتر علت سنگ و اقدامات پیشگیرانه اهمیت بیشتری پیدا میکند.
برخی بیماریها و شرایط زمینهای
بعضی بیماریها مانند اختلالات غدد پاراتیروئید، بیماریهای گوارشی و برخی مشکلات متابولیک با افزایش خطر تشکیل سنگ کلیه ارتباط دارند. مصرف بعضی داروها نیز در شرایط خاص میتواند بر ترکیب ادرار اثر بگذارد. سابقه جراحیهای خاص دستگاه گوارش نیز در برخی افراد با افزایش احتمال تشکیل سنگ همراه است پس شناسایی بیماری یا عامل زمینهای میتواند در انتخاب راهکار مناسب برای پیشگیری از عود سنگ موثر باشد.
سنگ کلیه چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص سنگ کلیه با توجه به علائم بیمار، معاینه و بررسیهای آزمایشگاهی و تصویربرداری انجام میشود، پزشک با استفاده از این اطلاعات میتواند محل و اندازه سنگ، میزان انسداد و وضعیت کلیهها را ارزیابی کند.
- آزمایش ادرار برای بررسی خون، عفونت و برخی مواد تشکیلدهنده سنگ
- آزمایش خون برای ارزیابی عملکرد کلیه و بررسی برخی عوامل مرتبط با تشکیل سنگ
- سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری برای بررسی سنگ و انسداد احتمالی
- سیتیاسکن برای بررسی دقیقتر محل، اندازه و وضعیت سنگ، بهویژه در شرایطی که تشخیص نیاز به جزئیات بیشتری دارد.
- آنالیز سنگ دفعشده برای شناسایی ترکیب آن و کمک به برنامهریزی برای پیشگیری از تشکیل مجدد
درمان سنگ کلیه چگونه انجام میشود؟
درمان سنگ کلیه بر اساس اندازه و محل سنگ، شدت علائم، میزان انسداد مسیر ادرار و وضعیت عمومی بیمار تعیین میشود. سنگهای کوچک در برخی بیماران با مصرف مایعات کافی، کنترل درد و پیگیری پزشکی دفع میشوند، اما سنگهای بزرگتر یا سنگهایی که باعث انسداد، درد مداوم یا عوارض شدهاند، ممکن است به مداخله درمانی نیاز داشته باشند.
روشهایی مانند سنگشکنی بروناندامی و یورتروسکوپی از گزینههای درمانی هستند همچنین در برخی شرایط برای خارج کردن سنگهای پیچیده یا سنگهایی که با روشهای معمول قابل درمان نیستند، لاپاراسکوپی سنگ کلیه نیز با توجه به شرایط بیمار و تشخیص پزشک مورد استفاده قرار میگیرد.
برای دریافت نوبت از دکتر نادر خواجه شاهزانیان بهترین جراح عمومی در قزوین با شماره مطب تماس بگیرید.
عوارض سنگ کلیه
در صورتی که سنگ کلیه باعث انسداد مسیر ادرار شود یا برای مدت طولانی باقی بماند میتواند مشکلاتی برای دستگاه ادراری ایجاد کند. شدت عوارض به اندازه و محل سنگ، میزان انسداد و وجود عوامل همراه مانند عفونت بستگی دارد.
- انسداد حالب و اختلال در جریان طبیعی ادرار
- عفونت دستگاه ادراری
- عفونت جدی کلیه در صورت وجود انسداد همراه با عفونت
- آسیب به عملکرد کلیه در موارد شدید یا طولانیمدت
- دردهای شدید و مکرر کلیوی
- تشکیل مجدد سنگ در صورت برطرف نشدن عوامل زمینهای
چگونه از تشکیل مجدد سنگ کلیه پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از عود سنگ کلیه به شناخت علت و نوع سنگ بستگی دارد ولی در حالت کلی مصرف مایعات کافی، کاهش مصرف نمک و رعایت رژیم غذایی متناسب با نوع سنگ از اقدامات مهم در این زمینه هستند. افرادی که سابقه تشکیل سنگ دارند، بهتر است برای بررسی عوامل خطر و تنظیم برنامه پیشگیری، طبق نظر پزشک پیگیری منظم داشته باشند.
سوالات متداول درباره سنگ کلیه
خیر، برخی سنگها تا زمانی که در کلیه باقی ماندهاند علامت خاصی ایجاد نمیکنند، درد زمانی ایجاد میشود که سنگ حرکت کند یا باعث انسداد مسیر ادرار شود.
در صورت درد شدید یا مداوم پهلو، خون در ادرار، استفراغ مکرر، تب و لرز یا اختلال در دفع ادرار باید برای ارزیابی پزشکی اقدام کرد. وجود تب و لرز همراه با انسداد ادراری اهمیت ویژهای دارد و نیازمند بررسی سریع است.
خیر، روش درمان به اندازه، محل و وضعیت سنگ بستگی دارد برخی سنگهای کوچک بدون جراحی دفع میشوند، در حالی که سنگهای بزرگ، انسداددهنده یا سنگهایی که باعث عوارض میشوند، ممکن است به مداخله پزشکی نیاز داشته باشند.
بله، احتمال عود در افرادی که سابقه سنگ کلیه دارند وجود دارد پس شناسایی نوع سنگ و علت تشکیل آن و اصلاح عوامل قابل کنترل، در کاهش احتمال تشکیل مجدد سنگ اهمیت دارد.
در انتها…
سنگ کلیه همیشه با علائم واضح همراه نیست اما زمانی که باعث انسداد مسیر ادرار شود، میتواند درد و عوارض جدی ایجاد کند. تشخیص دقیق نوع و محل سنگ، نخستین قدم برای انتخاب درمان مناسب است و همه بیماران به یک روش درمانی مشابه نیاز ندارند. پس از درمان نیز توجه به علت تشکیل سنگ، اصلاح رژیم غذایی و تامین مایعات کافی برای کاهش احتمال عود اهمیت دارد و در صورت بروز درد شدید، تب، خون در ادرار یا اختلال در دفع ادرار، ارزیابی پزشکی را به تاخیر نیندازید.